Արիստոտել. Մեծ ուսուցչի դասերը

   Արիստոտելին հարցրին, թե ինչո՞ւ նախանձոտ մարդիկ միշտ տխուր են ու անհանգիստ: Փիլիսոփան պատասխանեց.
- Որովհետեւ բացի իրենց ձախորդություններից, նրանց տանջում են նաեւ ուրիշների հաջողությունները...

*  *  *

   Ալեքսանդր Մակեդոնացին պատանեկության տարիներին կրքով էր տարվել հետերա (անտիկ հունական հասարակության մեջ կիրթ եւ ազատ բարքերով ապրող կանայք էին) Ֆելլիդայի հանդեպ: Գահաժառանգին վտանգից ազատելու համար նրա ուսուցիչը՝ Արիստոտելը խնդրում է Ֆելլիդային հեռու մնալ Ալեքսանդրից: Ֆելլիդան համաձայնում է, սակայն մի պայմանով, որ զառամյալ Արիստոտելը իր մեջքի վրա պտտեցնի իրեն պալատով մեկ: Արիստոտելը գնում է այդ զոհաբերությանը: Այդ պահին պալատ է մտնում Ալեքսանդրը եւ Արիստոտելը ամոթից կարմրատակած ասում է.
- Տեսնո՞ւմ ես, թե այս կինն ինչ է անում ինձ պես իմաստուն եւ տարեց մարդու հետ: Պատկերացրու, թե քեզ ինչի կվերածի...
Այս դասը բավական եղավ Ալեքսանդրին...

Երջանկության խնդիրը Արիստոտելի "Նիկոմաքյան բարոյագիտության" մեջ

Երջանկությունը կախված է մեզանից...

                                                                    Արիստոտել

    "Նիկոմաքյան բարոյագիտություն"-ը, որի պատկանելիությունը Արիստոտելի գրչին չի վիճարկվում ի տարբերություն բարոյագիտական մյուս երկու երկերի՝ "Եվդեմյան բարոյագիտության" եւ "Ընդհանուր բարոյագիտության", Արիստոտելի փիլիսոփայական դպրոցում ներկայացված դասախոսությունների շարք է ներկայացնում, որն ամենայն հավանականությամբ ձոնվել է փիլիսոփայի որդուն՝ Նիկոմաքոսին: Հիշյալ երկի տաս գլուխներում Արիստոտելի առաջ քաշած խնդիրները բազմազան են, սակայն մենք կցանկանայինք առանձնացնել մարդկային երջանկության խնդրի շուրջ փիլիսոփայի դատողությունները:

     Ըստ Արիստոտելի՝ մարդը բնությամբ սոցիալական կենդանի էակ է, հետեւաբար մարդ արարածին ուսումնասիրելու համար պետք է ուշադրություն դարձնել նրա քաղաքականությանն ու բարոյականությանը: Այս ամենի ետեւում թաքնված շարժող ուժը որոշ "բարիքի" հասնելու մարդկային ձգտումն է: Այսինքն այն բարիքի, որը մեր կյանքը կարող է դարձնել երջանիկ, հաջողակ եւ ուրախ: Այստեղ մի բարդություն է առաջանում, որն ընդգծում է Արիստոտելը՝ երջանկության ընկալումը: Որո՞նք են այն չափորոշիչները, որոնք թույլ են տալիս մարդուն երջանիկ համարել. վայե՞լքը, հարստությո՞ւնը, փա՞ռքը, առողջությո՞ւնը, գիտելի՞քը, թե այլ մի բան: Սրանցից յուրաքանչյուրը խոսում է մարդկանց կողմից երջանկության տարբեր ընկալումների գոյության մասին, սակայն հստակ է, որ "գերագույն բարիքը" չի կարող ձեռք բերվել մարդու կողմից այս պարագաներից եւ ոչ մեկի միջոցով, որովհետեւ մարդու հարստությունը կամ փառքը կախված են ուրիշներից, իսկ այդ դեպքում նա չի կարող ինքնաբավ ու իսպառ երջանիկ լինել: Արիստոտելի կարծիքով գերագույն բարիքը մարդու գիտակից եւ հայեցողական կեցությունն է, որը դրսեւորվում է բոլոր պարագաներում եւ իրավիճակներում. օրինակ՝ ժամանակի նկատմամբ այդ գերագույն բարիքը կիրառելիս ստանում ենք բարեպատեհ առիթ մեր գործերի համար, ունեցվածքի եւ կարիքների դեպքում՝ չափավորություն եւ այլն:

Սիմեոն Երեւանցի. Արիստոտելի ստորոգությունների մեկնություն

   Սիմեոն Ա Երեւանցի ամենայն հայոց Կաթողիկոսը (1763-1780թթ.) անցել է պատմության մեջ ոչ միայն որպես շնորհալի հովվապետ, այլեւ որպես ժամանակի ականավոր գիտնական եւ հասարակական գործիչ: Մատենադարանում այժմ պահվում են Սիմեոն Երեւանցու փիլիսոփայական, պատմական եւ տոմարագիտական երկերը պարունակող մոտ երկու տասնյակ ձեռագրեր: Սիմեոն Երեւանցին հեղինակել է "Ջամբռ" պատմական կոթողային աշխատությունը, բարեկարգել եւ վերջնական տեսքի է բերել Հայ Եկեղեցու Տոնացույցը, գրելով նաեւ "Մեկնություն Տոմարի" երկը: Փիլիսոփայական երկերի շարքում են "Պորփյուրի մեկնությունը", "Արիստոտելի ստորոգությունների մեկնությունը", "Արիստոտելի Պերիարմենիաս երկերի մեկնությունը", այլեւ Դավիթ Անհաղթի, Հովհան Որոտնեցու եւ Գրիգոր Տաթեւացու փիլիսոփայական ժառանգության բազում վերլուծություններ: Ստորեւ ներկայացվող "Արիստոտելի ստորոգությունների մեկնության" առաջաբանը մեր կողմից վերծանվել եւ աշխարհաբարի է փոխադրվել Մատենադարանի թիվ 1818 ձեռագրից, որը համարվում է Սիմեոն Երեւանցու ինքնագիրը:

Սբ. Հոգի Աստուած հա'ս ի թիկունս

Համառոտ լուծմունք գրոցն Արիստոտէլի տասանց ստորոգութեանց ծաղկաքաղ արարեալ ի բանից գերիմաստիցն սրբոյ Դաւթի Անյաղթ փիլիսոփայի եւ երիցս երանեալ սրբոյ հորն մերոյ Գրիգորի Տաթեւացւոյն...

Ի Սիմեոն գերիմաստ հայրապետէ ամենայն հայոց. 

ի յօգուտ ուսումնասիրողաց եւ ի փառս Աստուծոյ...